De foto’s bij deze blogpost maakte ik in 2011, tijdens een reportage op Kalimantan, het Indonesische deel van Borneo. Daar was ik met  journalist Han van de Wiel. We volgden de route die tropisch hardhout aflegt, vanaf het moment dat het gekapt wordt. Centrale vraag: is hout dat wordt gekapt met een keurmerk -zoals FSC- minder belastend voor het tropisch regenwoud?

FSC keurmerk

We mochten mee met een ploeg houthakkers, die werken volgens de normen van het FSC keurmerk. Dat betekent: alleen de boom die gebruikt wordt voor je Ikea meubel wordt uit het bos gehaald, met behulp van een lier. Zo hoeven niet alle andere bomen eromheen te sneuvelen, zoals bij de zogenaamde ‘clearcut’ methode, waarbij een gigantische shovel een heel stuk bos platwalst.

Verder zorgt de FSC methode voor redelijke lonen voor de houthakkers, en voor compensatie voor de oorspronkelijke bevolking, die vaak gedwongen wordt ‘hun’ bos te verlaten. Zo bezochten we chief Lie Jie Tot van een kleine Dayak gemeenschap. Hij woonde met zijn moeder in een mooi huis, aan de rand van het regenwoud. Gebouwd van de compensatiegelden die hij, door het opgeven van zijn gewoonterecht op het gebied van zijn voorvaderen, voor zijn gemeenschap had onderhandeld.

Ziel

Meende ik het maar, of was in zijn ogen af te lezen dat hij zijn ziel had verkocht, al dan niet gedwongen? Tijdens onze reis kwamen steeds meer van zulke vragen op. We waren zo fortuinlijk om rond te mogen reizen door een van de mooiste plekken op aarde, maar steeds nadrukkelijker  zagen we wat de invloed is van ons mensen op alle pure schoonheid om ons heen. We werden er steeds stiller van.

Na een paar dagen in het houthakkerskamp nam een van de mannen ons tegen het vallen van de avond mee naar een uitkijkpunt. ‘Hier krijg je het mooiste concert op aarde te horen’ zei hij, voor hij wegreed. Na een uur of twee zou hij ons wel weer ophalen. We keken uit over een vallei, waar langzaam de zon onderging boven het immense regenwoud.

Orkest

Terwijl het licht zachter werd, voltrok zich het wonder. Er begon een vogel te zingen, en verderop nog een. We hoorden een aap brullen, een paar vogels antwoordden met vragend getjilp. Er voegden zich wat krekels bij, als hoge violen. En daarna nog meer vogels die kraakten, raspten, kwetterden en zongen.

Het junglekoor zwelde aan tot enorme kakofonie van geluid, groter, mooier en complexer dan een symfonie-orkest. Han en ik zaten zwijgend een uur naast elkaar, de rillingen liepen over mijn rug. Na anderhalf uur zakte de zon zo laag dat er alleen nog wat straaltjes oranje zon door de blaadjes schitterde. En toen kwam de grande finale.

Oorverdovend

Na de laatste zonnestraal was het in één klap pikdonker. Precies op dat moment stopten alle dieren met zingen, schreeuwen, kwetteren en brullen. Het was doodstil. Han en ik keken elkaar aan: het was oorverdovend mooi.

Dit absolute hoogtepunt van onze reis zal ik nooit meer vergeten. Vooral niet omdat we de volgende dag verder reisden. We lieten de dichtbegroeide junglewegen achter ons en kwamen in een onwerkelijk ander landschap. Een onafzienbaar grote palmolieplantage had de plaats ingenomen van de jungle. Er was niets anders dan oliepalmen.

Palmolie

Ik vroeg de chauffeur om te stoppen, zodat ik foto’s kon maken van deze plek. Voor zover ik kon kijken: afgemeten rijen palmen. In de verte een rookpluim, waar waarschijnlijk een volgend stuk regenwoud in brand was gestoken, om er ook een palmolieplantage van te maken. Het was een van de meest trieste landschappen die ik ooit zag.

En het ergste van alles: het was er doodstil.

Net als na de meest fantastische zonsondergang ooit, de dag ervoor, roerde zich niets; geen vogel meer die zong. Maar dit was overdag, het zou hier vol leven moeten zitten. Niets.

We liepen terug naar de auto en vervolgden onze reis, zwijgend. We bezochten de dagen erna nog meer getuigen van de verwoestende hand van ons mensen.

Sun Bear

Zoals de opvang van Orang Oetangs, van Nederlander Willie Smit, die zich ontfermt over ontheemde mensapen. Daar zagen we de verdreven apen, in hun afgescheiden stukje bos. We kwamen langs een ‘refuge’ voor de Maleisische beer, ofwel de Sun Bear. Een ervan keek me vanachter een concentratiekamp-achtig hek diep in de ogen; zijn eigen jungle mocht hij niet meer in.

Het waren ontmoedigende momenten, waarop ik als fotograaf twijfelde aan de zin van mijn werk: wat doe ik nou eigenlijk tegen de vernietiging van de natuur die ik zo bewonder?

Dat is een vraag die we ons allemaal zouden moeten stellen. Ontbossing en vernietiging van het regenwoud is niet het probleem van Borneo, Indonesië, Azië of Afrika. Het is óns probleem, zegt een woordvoerder van Friends of the Earth Indonesia, in het artikel dat Han erover schreef in het tijdschrift Internationale Samenwerking:

“Het grootste probleem is dat de westerse landen hun consumptiepatroon niet willen veranderen. Dat gaat ten koste van onze bossen. De vraag vanuit het westen naar hout, palmolie en papier blijft maar toenemen.”

n.b. Dit stuk heb ik geschreven naar aanleiding van de Greenpeace acties deze week. Als fotograaf heb ik een aantal keer hun acties gefotografeerd, en ook nu stond ik stand-by om de Noordzee op te gaan. Daar kwam dit weekend een olietanker vol palmolie aan. Greenpeace-activisten bezetten het schip in Spanje en deden dat voor de Nederlandse haven nog eens.

Hun acties hebben tot doel ons bewust te maken van de impact van het gebruik van palmolie. Tussen 1990 en 2015 is alleen al in Indonesië 24 miljoen hectare regenwoud verdwenen voor palmolie -dat onder meer in Oreo koekjes gaat- en voor houtpulp in biodiesel. Wat dit betekent zag ik op Borneo. Hoe stil willen we het maken op onze planeet? 

One World

Een aantal van de artikelen die Han van de Wiel schreef over Borneo zijn via deze link te vinden via de site van One World, een van onze opdrachtgevers tijdens deze reis.

Mijn beelden uit Borneo -onder meer over FSC houtkap, palmolie, de Dayak gemeenschap, de berenopvang en het orang-oetan centrum- zijn beschikbaar via de beeldbank van fotoagentschap De Beeldunie. Over mijn werk als fotograaf lees je meer op mijn eigen profielpagina bij De Beeldunie. Hieronder lees je een van de columns van Han van de Wiel over onze reis op de One World site; klik afbeelding voor link:

 

 

 

 

 

 

Please like & share: