Hoe fotografie de wereld verandert

Geplaatst op

Het Groninger Museum haalde de expositie JR: Chronicles naar Nederland. Het werk van de Franse fotograaf JR laat zien wat de kracht is van fotografie. Want fotografie verandert misschien niet de wereld, maar wel de manier waarop we naar de wereld kijken.

Hamer

De wereld veranderen is eigenlijk heel makkelijk. Je moet gewoon ergens beginnen. Bijvoorbeeld met een hamer. Een van de life changing events in mijn leven was het einde van De Koude Oorlog. Daarin stonden het Westen en het Oostblok onwrikbaar tegenover elkaar. Het symbool daarvan was de Berlijnse Muur, een krankzinnige grens midden in Berlijn.

Die onwrikbare muur werd opeens zomaar afgebroken. Het begon met een man die er met een hamer en beitel tegenaan ging slaan. We zagen het op tv, bij het journaal. Er vielen wat brokjes van de betonnen muur, en er begonnen meer mensen te hakken. Het was 1989. Binnen een paar dagen was de Berlijnse Muur gevallen, en de Koude Oorlog voorbij.

Duitsers

Aan die scene moest ik denken toen ik deze week met een groep studenten de expositie JR: Chronicles bezocht in het Groninger Museum. JR maakte foto’s bij de tien meter hoge muur die in 2002 in een andere wereldstad werd opgetrokken. De muur scheidt de Palestijnse gebieden van Israel, en loopt dwars door Jerusalem.

Wanneer je vroeger via Check Point Charlie van West- naar Oost-Berlijn reisde zag je wel dat er verschil was tussen die twee stadsdelen. Het westen was kapitalistisch en rijk, het oosten was communistisch en karig. Maar het gekke was dat de mensen eigenlijk hetzelfde waren, aan beide kanten. Het waren gewoon allemaal Duitsers.

Smoel

Waarom die van elkaar gescheiden waren, daarover leerden we op school. Het ging over politiek, systemen, ideologieën. Maar als je goed keek, was er geen verschil tussen die mensen. Dat was de paradox van Berlijn. En of dat anders is in Jerusalem?

Want het conflict tussen de Palestijnen en de Israeli’s, dat zit wel heel diep. Tenminste, dat lijkt zo. En toen kwam fotograaf JR. Hij portretteerde Palestijnen en Israëliërs aan beide kanten van de muur. Dat deed hij met een extreme groothoeklens. Daarmee fotografeerde hij de mensen midden in hun smoel.

Grote neus

En door die manier van fotograferen gebeurt er wat. De foto’s laten zien dat ze allemaal hetzelfde zijn, die inwoners van Jerusalem. Ze hebben allemaal een grote neus. Of veel te grote tanden. Ze lachen veel te hard. Of ze hebben veel te grote ogen. Die Israëliërs en die Palestijnen; het zijn allemaal maar mensen.

JR vergrootte de portretten tot enorme proporties. De papieren vergrotingen plakte hij op de muur die Jerusalem doorklieft. Het resultaat: die hele muur wordt net zo belachelijk als die in Berlijn ooit was.

Voorzetlens

Extra leuk is het feit dat je tijdens een rondleiding zelf even JR kunt zijn. De studenten in onze groep kregen een voorzetlensje die je op je telefoon kan schuiven. Dat lensje maakt groothoekfoto’s, en de bedoeling is dat je daar van dichtbij een selfie mee maakt. Zo maakten we dit soort foto’s van elkaar.

Ik hoop dat de camera van JR hetzelfde resultaat heeft als ooit die hamer in Berlijn. Want hoe diep de tegenstelling ook lijkt, wanneer we zien dat we allemaal hetzelfde zijn, is ieder conflict opgelost. ‘Fotografie kan de wereld niet veranderen’ zegt JR, ‘maar wel de manier waarop we naar de wereld kijken.’ In het Groninger Museum zie je hoe dat kan. Ga kijken, en verander je eigen kijk op de wereld!

Artist

En oh ja, zelf had ik drie jaar geleden ook niet zo goed gekeken. Ik was bij Paris Photo, waar ik voor fotobureau De Beeldunie een reportage maakte over die fotografiebeurs. Ik schoot er twee foto’s van een fotograaf die heel bevlogen over zijn werk sprak, tijdens de Artist Talks. Pas toen ik de poster van de expositie zag in het Groninger Museum besefte ik wie ik toen op de foto zette: JR!

Beeldunie

De beelden die ik maakte op Paris Photo zijn verkrijgbaar bij agentschap De Beeldunie.

Zie: https://www.debeeldunie.nl